Dini Kavramlar Sözlüğü yazılarımızda bu kez kelimemiz Uzlet. Arap dilinde “a-z-l” fiili, ayırmak, uzaklaştırmak, görevinden el çektirmek, ilişiğini kesmek, atmak, azletmek anlamlarında kullanılır. “İ’tizâl” birisinden veya bir şeyden uzak durmak, ayrılmak, çekip gitmek anlamlarına gelir. “Uzle” ismi “i’tizâl” mastarının bir türevi olarak, “kişinin önceden içinde bulunduğu bir durumdan kendisini soyutlaması, ayrılması, bağını kesmesi, uzaklaşması” mânâlarınadır.

Bir tasavvuf terimi olarak uzlet, sûfilerce temelde iki farklı bakış açısıyla tanımlanmıştır. Necmüddîn Kübrâ (ö.618/1221), Fudayl b. Iyâz (ö.187/805), Serî es- Sekatî (ö.257/870), Seyyid Şerif Cürcânî (ö.816/1413) gibi sûfîler uzleti, “insanlardan ve toplumsal hayattan yalıtlanmak” esasına oturturken, Abdullah b. Mübârek (ö.181/797), Ebû Muhammed Cerîrî (ö.311/923), Abdulkerim el-Kuşeyrî (ö.465/1072) gibi bazı mutasavvıflar ise kişinin “toplumdan ve toplumsal olandan ayrılmadan, yaşamının her anında Allah’la beraber olduğu şuurunu zinde tutmak gayreti” olarak tanımlamışlardır.

Bu iki farklı tanımı sentezleyen Hucvirî (ö.465/1072), uzletin iki farklı tezahürü bulunduğunu; bunlardan ilkinin insanlardanuzaklaşarak, “ıssız ve kimsesiz yerlerde yaşamayı tercih etmek” olduğunu, ikincisinin ise, toplumsal hayatın gereklerini yerine getirmekle beraber, ilke bazında bu hayata bağlanmamak ve ondan “kalben kesilmekten ibaret” olduğunu ifade etmiştir.

Asırlar önce söylenmiş bu sözler değerinden hiçbir şey kaybetmemiştir. Mutasavvıfların farklı karakterleri ve makamları sebebiyle, konu hakkında çeşitli kanaatler serd etmeleri, herkesin bu hazineden istifade etmesini sağlamıştır. İnsan ilişkilerinde başarılı olmak için profesyonel yardım alma ihtiyacı hisseden modern insanın, büyük sûfîlerin eserlerine olan ilgisi de bunun bir nişânesi olmalıdır.

---

kaynak: ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, TASAVVUF TARİHİ BÖLÜMÜ. KUR’AN-I KERîM’DE ANILAN BAZI PEYGAMBERLERİN YALNIZLIK DENEYİMLERİ YÜKSEK LİSANS TEZİ SELAHATTİN GÖLBAŞI

Anahtar Kelimeler: Bir Tanım, Abdulkerim Kuşeyri, Abdullah Bin Mübarek, Dini Kavramlar Sözlüğü, Fudayl Bin İyaz, Hucviri, Muhammed Ceriri, Necmeddin Kübra, Seyyid Şerif Curcani, Tasavvufta Uzlet, Uzlet Nedir, Uzlet Sözlük, Uzletin Anlamı, Uzletin Manası

mutevaggil , 10/12/2009-17:00 Facebook'ta Paylas