hattatİslamiyet, gerek son din olması gerekse dünya kültür ve sanat tarihine bıraktığı sayısız eserlerle büyüklüğünü gösteriyor.  Çeşitli ve sergi ve organizasyonlarda buna şahit olabiliyorsunuz. Daha bir ay önce, Türk - İslam Sanatları Müzesi'nde "Birlik İçinde Çokluk Ortak Kültürel Miras" adlı bir sergide islam tarihi boyunca yazılmış çok önemli el yazmaları (manuscript) ziyaretçilerin beğenesine sunulmuştu.

Geçen haftaysa Tüyap fuarında İstanbul'un 2010 Kültür Başkenti olması münasebetiyle düzenlenen Masters Of Today (Bugünün Ustaları) sergisinde, günümüzde İslam geleneksel sanatlarıyla uğraşan insanların eserleri sergilendi. Bu sergide, hat, minyatür,tezhib,ebru ve ciltçilikle alakalı çok güzel eserler vardı.

İşte şuan okuduğunuz yazı fikri bu sergiden hasıl oldu. Unutulmaya yüz tutmuş islam güzel sanatlarını birer örnekle kısaca tanıtalım istedik. (Herkese vermedikleri halde, rica ettiğim için bana Sergi katologunundan  bir adet veren görevli arkadaşa buradan teşekkürler... )

1.Hat:

hat ornekleri

Hat ya da Hüsnü Hat, yazı sanatıdır, yazıyı güzel ve stilli yazma sanatıdır. Arap yazısının ne zaman oratay çıktığı hakkında rivayetle çoktur. Bir görüşe göre arabic yazı ilahi temellidir ve Hz. Adem bulmuştur. Fakat şunu söyleyebiliriz ki Kuran-ı Kerim'in kitap haline getirilmesinden sonraya gelişmeye başlamıştır.

Hat sanatının erken dönemde en büyük üç ustası İbn-i Mukle ve İbn-i Bevvâb ve Yakut-i Mustasimi sayılabilir. Bu üçü de islam hat sanatında değişik teknikler geliştirerek hat sanatını ihya etmişlerdir. Hat sanatıyla alakalı bu sitede daha önce şöyle bir yazı yayınlandı. Yeterli bilgiyi oradan alabilirsiniz.

 

2.Minyatür:

minyatur ornekleri

İslam resim ve boyama sanatıdır. En önemli özelliği perspektif ve boyut özelliklerinin olmamasıdır.  7.yy'da ilk örneklerini vermeye başlamış fakat gerçek kimliğini 11yy.dan itibaren kazanmıştır. Minyatür sanatçısına musavvir ya da nakkaş denir.

Ortaçağ Minyatüründe üç önemli ekol vardır, farisi, osmanlı ve hint ekolü. Minyatür üstadlarının piri Kemalettin Behzad sayılır. Minyatür, kitap bezeme sanatlarının en ünlüsüdür belkide. Edebi,tarihi kitaplarda, silsilenamelerde, surnamelerde, tasavvuf kitaplarında, bilimsel kitaplarda minyatür sanatı kullanılırdı.

 


3.Ebru:

ebru ornekleri

Geç dönem islam kitap süsleme sanatıdır. 15yy.da Türkistan'da orataya çıktığı ve buradan ipek yoluyla anadoluya ulaştığı düşünülmektedir. Nikah akdi, senetler, kira sözleşmeleri hep ebrulu kağıtlara yazılmıştır. Çünkü ebrulu kağıtta yapılan en ufak bir değişiklik hemen belli olmaktadır.

Osmanlı’da büyük ilgi gören Ebru sanatı Fatih Sultan Mehmet döneminde sarayın nakkaş hanesinde görev yapan tezhipçiler tarafından kitap ciltleri, yazı pervazlarının süslenmesi ve hat sanatında kullanılmıştır.ebru ustalarının eserleri varlıklı ailelerin evlerini süslemiş, aynı zamanda soylular arasında da birbirlerine hediye olarak gönderilmiştir.


4.Tezhib:

tezhip ornekleri

Altın ile kitap süsleme sanatıdır.Tezhib ismi zeheb (altın) kelimesinden gelmekte olup altınlamak demektir. Tezhipte stizile edilen bitki formları ya da simetrik şekiller ön planda tutulur.Tezhip kitapların başlık kısımlarında ya da sayfanın çevresinde kullanılır.

Fermanlar, Tuğralar, Levha, murakka, Kur’ân-ı Kerîm ve bazı ilim kitapları, şiir mecmuaları tezhip sanatının kullanıldığı eserlerdir. Kuran- kerimde sure başları, son sayfa ve ayet durakları ile kenar cetvellerinde kullanılırdı.


5.Cilt:

cilt ornekleri

Bir kitabın yapraklarını bir arada tutmak, dağılmasını önlemek amacıyla icra edilen sanattır. İslam Tarihinde En erken cilt örnekleri Tolunoğulları dönemine aittir. Osmanlı devletinde 15 ve 16 yuzyıllarda mükemmel ciltçilik örnekleri verilmiştir.

Osmanlı ciltçiliğinde genelde hatayi (sümbül, lale, karanfil gibi çiçek motifleri) ve rumi (yaprak motifleri) bezeme kulanılmıştır. Arap ciltçiliğinde ise geometrik şekiller hakimdir. İslam Kitap ciltleme sanatın dair Birkaç değişik üslüp daha vardır. (Herat, mağribi vb...)

 

--

notlar:

1. En baş yer alan ufak görsel, Bugünün Ustaları sergisinden bir eserdir. Sahibi: Osman Özçay, Üç vav

2. yazıda kullanılan diğer görsel metaryeller telif hakkı olmadığını zannetiğimiz eserlerden seçilmiştir ve internetten alıntıdır. aksini iddia eden materyali varsa kaldırmaya hazırız.

2. yazının hazırlanmasında genelde ismek.org sitesinden yararlanılmıştır.

Anahtar Kelimeler: İslam Araştırmaları, Bugünün Ustaları Sergisi, Cilt Nedir, Cilt Örnekleri, Ebru Nedir, Ebru Örnekleri, Hat Nedir, Hat Örnekleri, İslam Güzel Sanatları, İslam Kültür Tarihi, İslam Sanat Tarihi, Minyatür Nedir, Minyatür Örnekleri, Tezhib Nedir, Tezhib Örnekleri, Türk-İslam Sanatları

mutevaggil , 10/11/2009-21:07 Facebook'ta Paylas