osman hamdi bey ilahıyatçıBu kez listemizde, İslam dünyasının yetiştirdiği büyük mütefekkirlerden bahsedeceğiz. Mücadeleleri, yazdıkları, anlattıkları yaşadıklarıyla Müslümanlara yol gösteren, çağlar boyu unutulmayacak on din adamı listemizin konusu bugün. Listeyi oluştururken, yine asrısaadet, hulefa-i reşidin, tabiin ve tebe-i tabiun dönemlerini değerlendirme dışı tutalım dedik. Aksi halde listemiz sadece bu andığımız çağlardan oluşacaktı.

Çeşitliliği sağlamak adına böyle bir yola gittik kısacası. Aşağıdaki listeyi oluştururken göz önünde tuttuğumuz kıstaslardan biri de âlimin günümüzde en az bir yazılı eseri ulaşmış oluşudur. Diğer bir kıstas da yazımızın başlığından da anlaşıldığı gibi, mezkûr ilahiyatçıların yaşamları boyunca şekillendirdiği felsefelerini günümüze kadar ulaştırmış olmasıydı.

Listemiz Şöyle:

1. Ebu Mansur El Maturidi (863–944):
Akaid yönünden Sünnilerin (ehlisünnet ve cemaat’in) geneli tarafından kabul gören maturidiye mezhebinin temellerini atan islam kelam ve fıkıh bilgini. Dinin öğrenilmesinde akıl ve nakil’in kullanılması gerektiğini söyler. Dinde zorlama yoktur prensibini benimser. İmam’ul Hüda, alem’ul Hüda gibi lakapları vardır. Selefiye ve mutezile’den ayrılan ve orta bir noktada oluşan düşüncülerine bugün de itibar edilmektedir.

2. İmam Gazali: (1056–1111):
Huccetül İslam (islamın kanıtı) ve Zeynüddin (dinin ziyneti, süsü) lakaplı İmam Gazali’nin bu din ve ümmet için yaptıklarını saymakla bitmez. Hayatı boyunca ilime ve tefekküre önem vermiş, ardında binlerce sayfadan oluşan onlarca eser bırakmıştır. “İhya u ulum iddin” adlı eseri, İslam adına yazılmış en büyük eserlerden biridir. İslamı, Batınilikten koruması, tasavvufu yozlaşmaktan kurtarması ve felsefe ilminin islama zarar verecek nitelikte yanlış yorumlanmasını engellemesi yaptığı başlıca hizmetlerdir.

3. Abdulkadir Geylani (1078–1166):
Muhyiddin, Kutbi Rabbani, Kutbu Azam, Gavs’ul Azam, Sultanul Evliya gibi sıfatlarla anılan âlim ve mütefekkir. Tasavvufu daha anlaşılır ve kolay bir biçimde halka sunmuş, vaazlarıyla avamı ihya etmiştir. Kitaplarda birçok kerameti olduğu yazar, hatta kerametleriyle ünlü bir âlimdir. Kurucusu olduğu kadiri tarikatı bugün bile mevcudiyetini sürdürmektedir. Müslümanlar arasında tutulan ve itibar gören onlarca sözü, tavsiyesi vardır. Bir ilim önderi, terbiye membaıdır.

4. İbn Arabî (1165–1239):
Şeyh’ül Ekber diye anılan Endülüslü mutasavvıf ve âlim Muhyiddin İbni Arabî, kedisinden önce adı konulmayan fakat temelleri atılan Vahdet-i vucüd teorisini sistemleştirmesiyle ismini islam âleminin unutulmazları arasına yazdı. Hayatı boyunca oradan oraya gezerek ilmini ve tasavvurunu geliştirdi. Yazdıkları ve anlattıkları herkes tarafından anlaşılamayan sofistike şeylerdi. Bu yüzden kendisini herkesin okumasına gerek olmadığını açıkça beyan etmiştir. Teori ve görüşleri yüzyıllar boyu tartışıla gelerek günümüze ulaşmıştır. Allah en iyisini bilendir.

5. Mevlana Celaleddin Rumi (1207–1273):
Bir insan düşünün ki adı hoşgörü ile eş anlamlı olarak anılsın. Engin hoşgörü anlayışı ve insan sevgisini temel ( dikkat! Hümanizm değil) alan felsefesiyle dünyada her dinden insanın tanıdığı pek az insandır biridir Rumi. Fikir babası olduğu Mevlevilik çağlar boyu Anadolu’da en naif tarikatlardan biri olarak kalmıştır.  Ne yazık ki bugün Mevlevilik (daha doğrusu semadan ibaret sanılan Mevlevilik) popüler kültürün kurbanı olmuş durumda. Mevlana yaşasaydı bunu da hoş görür müydü acaba?

6. Yunus Emre (1240 – 1321):
Hayatı hakkında menkıbe ve rivayetlerden başka bilgilerin yetersiz olmasına rağmen geride bıraktığı divanı’ndan nasıl yaşadığını ve düşünceleri hakkında fikir sahibi olabiliriz. Genelde alaylı bir halk ozanı olarak bilinse de yazdıklarından mektepli ve islami ilimleri tahsil etmiş biri olduğu anlaşılmaktadır. Yunus’un öğretisi genel olarak farz amellerin yapılmasıyla cennetin garanti olamayacağını, insani vasıfların neticede önemli olduğunu vurgulardı.

7. İbni Teymiyye (1263 – 1328):
Bazı fikir ve düşünceleri ehlisünnet çizgisine uymasa da Teymiyye’nin ardından hayır dua eden hiç de azımsanmayacak bir zümre var şuan. Sonuçta mücadeleci ve mücahit bir âlimdir. Ömrünü yazmak ve okumakla geçirmiş, dini kuvvetlendirmeye çalışan bir mütefekkirdir.  Bir din adamı olmasının yanında siyaset bilimci de sayılabilir. Çünkü devlet yönetimine dair birçok düşünceye sahiptir. Başta Mücadeleci olduğunu söyledik ama neye karşı mücadele ettiğini söylemedik, başlıca iki şeye: Moğollara ve bozulmaya yüz tutmuş topluma. Bir de tasavvufa karşı olduğu söylenir. Doğruluk payı da vardır belki.

8. Ebussuud Efendi (1491–1574):
Mehmed Ebussuud İmadi, on altıncı yüzyıl Osmanlı ulemasındandır.  Aynı zamanda otuz sene Osmanlı şeyhülislamlığı yapmıştır. Ebussuud Fetvalarıyla ünlüdür.  İrşâdü’l-‘akli’s-selim ilâ mezâye’l-Kur’âni’l-Kerim adlı Kuran tefsiri de mevcuttur. Batıni tasavvufa karşı mücadele etti. Bugün hakkında birçok yanlış anlaşılma olsa da Osmanlı’nın yetiştirdiği en büyük âlimler arasında yerini almıştır.

9. İmam Rabbani (1563–1624):
Ehlisünnet ulemasının geneli tarafından (hicri takvime göre)  ikinci bin yılın müceddidi (müceddidi elfi sani) sayılan Faruk El Sirhindi (Sirhind güneşi de deniyor), tasavvuf yolunun unutulmazlarındandır. Ekber Şah’a karşı verdiği (dini tahrif etmek istemesi) mücadele ve tasavvufu düzene sokuşu, şeriatın eski kuvvetine kavuşturmaya çalışması, şüphesiz ahirette ona kazandıracak amelleridir. Mektubat Adlı eseri, ilim, irfan deryasıdır. Günümüzde, hak etmediği bazı suçlamalara maruz kalmaktadır ama meyve veren ağacın taşlandığını düşünürsek, bu gayet normal.

10. Veliyullah Dehlevi (1745–1824):
Hindistan bilginlerinden olup Pencap şehrinde doğan Dehlevi, yüzyılda bir gelen mücedditlerden biri sayılmaktadır. Hüccettullahil baliğa adlı eserinde islam prensiplerini ve sistematiği hadis ilmiyle beraber açıklamaktadır.

Anahtar Kelimeler: İslam Araştırmaları, Tarih, büyük islam alimleri, ebussuud kimdir, geylani kimdir, great islam scholars life, ibn arabi kimdir, imam gazali kimdir, important islamic scholars, islam fikir adamları, maturudi kimdir, mevlana kimdir, teymiyye kimdir, Top 10 Listesi, yunus emre kimdir

mustasim billah , 30/10/2010-07:42 Facebook'ta Paylas